Η πρώτη κλήρωση του χριστουγεννιάτικου λαχείου της Ισπανίας έγινε στο Κάδιθ τον Δεκέμβριο του 1812, σε μια χώρα που πολεμούσε ακόμα τον Ναπολέοντα. Τρία χρόνια αργότερα μεταφέρθηκε στη Μαδρίτη. Σήμερα γίνεται στις 22 Δεκεμβρίου στο Βασιλικό Θέατρο (Teatro Real), ξεκινά στις εννιά το πρωί και κρατάει ώσπου να αδειάσει η κληρωτίδα. Τους αριθμούς τους τραγουδούν παιδιά του σχολείου του Σαν Ιλδεφόνσο (San Ildefonso), που έψελναν τους λαχνούς των ισπανικών κληρώσεων ήδη από το 1771, πριν καν υπάρξει η χριστουγεννιάτικη. Όλη η χώρα παρακολουθεί από την τηλεόραση και το ραδιόφωνο περιμένοντας τον μεγάλο λαχνό, τον «Χοντρό» (El Gordo). Για τους Ισπανούς εκείνο το πρωί ξεκινούν επίσημα τα Χριστούγεννα.

Τα φώτα της πόλης όμως έχουν ανάψει τρεις εβδομάδες νωρίτερα και οι γιορτές τελειώνουν δύο εβδομάδες αργότερα, με τους Τρεις Μάγους. Η Μαδρίτη γιορτάζει σχεδόν έξι εβδομάδες, οπότε οι μέρες που θα διαλέξεις κρίνουν τι θα δεις. Γι' αυτό, αν κοιτάς χριστουγεννιάτικες εκδρομές στο εξωτερικό, δες πρώτα ποιες από τις μεγάλες μέρες πέφτουν μέσα στο ταξίδι.

Τα φώτα, από τη Γκραν Βία ως την οδό Πρεθιάδος

Ο φωτισμός ανάβει ένα βράδυ στα τέλη Νοεμβρίου και σβήνει μετά τους Τρεις Μάγους, στις 6 Ιανουαρίου. Τα στολίδια φτάνουν πια σε όλες τις συνοικίες, η πυκνότερη διαδρομή όμως είναι στο κέντρο και βγαίνει με τα πόδια σε ένα βράδυ: από τη Γκραν Βία (Gran Vía) κατεβαίνεις στην Πουέρτα δελ Σολ (Puerta del Sol), όπου στήνεται το μεγάλο δέντρο της πόλης, για να καταλήξεις κάτω από τις καμάρες της Πλάθα Μαγιόρ (Plaza Mayor).

Ο πιο πολυσύχναστος δρόμος των γιορτών είναι η οδός Πρεθιάδος (Calle de Preciados), ο πεζόδρομος με τα πολυκαταστήματα που ενώνει τη Σολ με την πλατεία Καγιάο (Callao). Εκεί, στην πρόσοψη του El Corte Inglés, στήνεται από το 1979 το Κορτιλάντια (Cortylandia), μια παράσταση έντεκα λεπτών με κινούμενες φιγούρες, μουσική και φώτα. Η είσοδος είναι ελεύθερη και οι παραστάσεις, φτιαγμένες για οικογένειες με παιδιά, επαναλαμβάνονται αρκετές φορές τη μέρα.

Ο ήλιος δύει λίγο πριν τις έξι, οι Μαδριλένοι όμως κάθονται για φαγητό ανάμεσα στις εννιά και στις δέκα και μισή, άρα μένουν τρεις και πλέον ώρες για βόλτα στα φώτα. Η Γκραν Βία άνοιξε ανάμεσα στο 1910 και στο 1929 και έχει κινηματογράφους, θέατρα και κτίρια όπως το Μετρόπολις (Metrópolis), με τον μαύρο και χρυσό τρούλο του. Για να τη δεις με λιγότερο κόσμο, βγες μετά τις εννιά μιας καθημερινής, όταν η πόλη έχει καθίσει στα τραπέζια. Όσοι δεν θέλουν να περπατήσουν ώρες στο κρύο έχουν το Ναβιλούθ (Naviluz), ένα διώροφο λεωφορείο που ξεκινά δίπλα στο Πράδο και κάνει τον γύρο των φωτισμένων δρόμων σε πενήντα περίπου λεπτά.

Οι αγορές της Πλάθα Μαγιόρ και της Πλάθα δε Εσπάνια

Η Πλάθα Μαγιόρ ολοκληρώθηκε το 1619 και είναι μια κλειστή ορθογώνια πλατεία με καμάρες και διακόσια τριάντα επτά μπαλκόνια, όπου στους αιώνες που πέρασαν έγιναν ταυρομαχίες, δίκες της Ιεράς Εξέτασης και δημόσιες εκτελέσεις. Από τα τέλη Νοεμβρίου ως τις 31 Δεκεμβρίου γεμίζει με πάνω από εκατό ξύλινα σπιτάκια. Η γιορτινή αγορά έχει ρίζες στον δέκατο έβδομο αιώνα, όταν οι πωλητές μαζεύονταν τον Δεκέμβριο στη διπλανή πλατεία Σάντα Κρουθ (Plaza de Santa Cruz). Για πολύ καιρό οι δύο πλατείες μοιράζονταν τη δουλειά: στη μία ψώνιζες γλυκά και γαλοπούλα για το τραπέζι, στην άλλη φιγούρες για τη φάτνη και παιχνίδια. Σήμερα όλα πουλιούνται στην Πλάθα Μαγιόρ.

Γι' αυτό οι περισσότεροι πάγκοι πουλάνε ό,τι χρειάζεται μια φάτνη, από φιγούρες ως βρύα, φελλό και μικρά σπιτάκια. Ανάμεσά τους ανοίγουν οι πάγκοι με τις περούκες, τα γυαλιά, τις κόρνες και τις ψεύτικες μύτες κλόουν για την παραμονή της Πρωτοχρονιάς. Για φαγητό πας στις μπιραρίες της οδού Μποτονέρας (Calle Botoneras) και των γύρω στενών, που είναι γνωστές για το σάντουιτς με τηγανητά καλαμαράκια (bocadillo de calamares). Η αγορά μένει ανοιχτή από τις δέκα το πρωί ως τις εννιά το βράδυ, μία ώρα παραπάνω τις Παρασκευές και τα Σάββατα, ενώ τον λιγότερο κόσμο τον έχει το μεσημέρι μιας καθημερινής.

Η Πλάθα δε Εσπάνια (Plaza de España), στην άλλη άκρη της Γκραν Βία, έχει νεότερη αγορά με άλλο χαρακτήρα. Η Λα Ναβιδένια (La Navideña) απλώνει παγοδρόμιο στο κέντρο της πλατείας και γύρω του σαράντα περίπου πάγκους με χειροποίητα δώρα, σοκολάτα με τσούρος, σάντουιτς και μπίρα, κάτω από τους δύο ουρανοξύστες της δεκαετίας του 1950 και το μνημείο του Θερβάντες με τον Δον Κιχώτη και τον Σάντσο Πάνθα. Μένει ανοιχτή ως τα Θεοφάνεια και κάποιες χρονιές λίγες μέρες ακόμα. Αν ταξιδεύεις με παιδιά, εδώ θα περάσουν καλύτερα.

Οι φάτνες της πόλης

Η φάτνη, το μπελέν (belén), έγινε ισπανική παράδοση τον δέκατο όγδοο αιώνα, όταν ο Κάρολος Γ΄ ήρθε από τη Νάπολη για να βασιλέψει στην Ισπανία μαζί με τη σύζυγό του Μαρία Αμαλία, που κουβαλούσε χιλιάδες ναπολιτάνικες φιγούρες. Η αριστοκρατία αντέγραψε τη φάτνη του παλατιού, ενώ το χριστουγεννιάτικο δέντρο έφτασε στην Ισπανία έναν αιώνα αργότερα. Σήμερα φάτνες στήνονται σε βιτρίνες, δημαρχεία και βιβλιοθήκες, ενώ οι μεγαλύτερες ανοίγουν για το κοινό, συνήθως με ελεύθερη είσοδο.

Η πιο γνωστή βρίσκεται στη Ρεάλ Κάσα δε Κορρέος (Real Casa de Correos), το κτίριο της Πουέρτα δελ Σολ με το ρολόι του 1866 που μετράει τα δευτερόλεπτα της Πρωτοχρονιάς για όλη τη χώρα. Εκατοντάδες φιγούρες ξαναστήνουν εκεί τη ζωή στη Ναζαρέτ και στη Βηθλεέμ, με ελεύθερη είσοδο ως ότου γεμίσει ο χώρος. Η πιο πολύτιμη είναι η Φάτνη του Πρίγκιπα (Belén del Príncipe) στο Βασιλικό Παλάτι (Palacio Real), που ίδρυσε ο Κάρολος Γ΄ για τον γιο του, με φιγούρες από τη Νάπολη, τη Γένοβα και τη Μούρθια σε πορσελάνη, ξύλο και πηλό. Και οι δύο μένουν κλειστές ανήμερα τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά.

Από τη Λοτερία ως τους Ρέγιες, μέρα με τη μέρα

Μετά την κλήρωση η πόλη αλλάζει ρυθμό. Η παραμονή των Χριστουγέννων, η Νοτσεμπουένα (Nochebuena), δηλαδή «καλή νύχτα», είναι βραδιά της οικογένειας, με δείπνο στο σπίτι και λειτουργία στα μεσάνυχτα, τη λεγόμενη «του κόκορα» (Misa del Gallo). Τα σούπερ μάρκετ και τα πολυκαταστήματα κλείνουν νωρίτερα το απόγευμα, οπότε αν θέλεις να φας έξω εκείνο το βράδυ, κλείσε τραπέζι από πριν. Ανήμερα τα Χριστούγεννα το Πράδο και οι φάτνες είναι κλειστά, τα φώτα όμως ανάβουν κανονικά. Είναι η μέρα για έναν μεγάλο περίπατο στο Ρετίρο (Retiro), γύρω από τη Μεγάλη Λίμνη (Estanque Grande) ως την ημικυκλική κιονοστοιχία με το μνημείο του Αλφόνσου ΙΒ΄.

Η παραμονή της Πρωτοχρονιάς, η Νοτσεβιέχα (Nochevieja), γυρίζει στην Πουέρτα δελ Σολ. Τα μεσάνυχτα οι Ισπανοί τρώνε δώδεκα ρώγες σταφύλι, μία σε κάθε χτύπημα του ρολογιού της Ρεάλ Κάσα δε Κορρέος, για καλή τύχη σε κάθε μήνα της χρονιάς. Τα χτυπήματα μεταδίδονται ζωντανά από σχεδόν όλα τα κανάλια, οπότε πολλές οικογένειες τα τρώνε στο σπίτι. Για όσους φοβούνται ότι δεν θα προλάβουν, πουλιούνται και κουτάκια με δώδεκα ρώγες, καθαρισμένες και χωρίς κουκούτσια. Η πλατεία δέχεται περίπου δεκαπέντε χιλιάδες άτομα, οπότε όσοι θέλουν να είναι εκεί φτάνουν ώρες νωρίτερα. Αν σχεδιάζεις ταξίδι για την Πρωτοχρονιά, λογάριασε ότι εκείνο το βράδυ το κέντρο γύρω από τη Σολ γεμίζει από νωρίς. Μετά τα μεσάνυχτα πολλοί καταλήγουν για τσούρος με σοκολάτα στο Σαν Χινές.

Οι γιορτές τελειώνουν με τους Τρεις Μάγους. Το απόγευμα της 5ης Ιανουαρίου η παρέλασή τους, η Καβαλγάτα (Cabalgata de Reyes), ξεκινά στις έξι από το πάνω μέρος της λεωφόρου Καστεγιάνα (Paseo de la Castellana) και φτάνει στη Θιβέλες (Cibeles) λίγο πριν τις εννιά, ενώ από τα άρματα πετάνε στο πλήθος τόνους καραμέλες. Στο πάνω κομμάτι της διαδρομής βρίσκεις πιο εύκολα θέση. Το ίδιο βράδυ τα παιδιά αφήνουν τα παπούτσια τους τακτοποιημένα, μαζί με γλυκά για τους Μάγους και νερό ή καρότα για τις καμήλες, για να βρουν το πρωί τα δώρα. Οι Ρέγιες (Reyes), η 6η Ιανουαρίου, είναι η σημαντικότερη μέρα της γιορτινής περιόδου στην Ισπανία. Το Πράδο ανοίγει μόνο ως το μεσημέρι και το βράδυ τα φώτα σβήνουν για τελευταία φορά.

Τι τρως τις γιορτές

Το γλυκό που στην Ισπανία σημαίνει Χριστούγεννα είναι το τουρόν (turrón), από μέλι, ζάχαρη και καβουρδισμένο αμύγδαλο, με πρόγονο που έφτασε στην Ιβηρική με τους Άραβες. Πουλιέται όλο τον χρόνο, σχεδόν όλο όμως τρώγεται τις γιορτές. Το τουρόν του Αλικάντε (Alicante) είναι σκληρό, με ολόκληρα αμύγδαλα, ενώ της Χιχόνα (Jijona) είναι μαλακό, από αλεσμένο αμύγδαλο. Δίπλα του μπαίνουν τα πολβορόνες (polvorones), γλυκά από ξηρούς καρπούς, αλεύρι, λαρδί και ζάχαρη που σπάνε μόλις τα δαγκώσεις.

Το δείπνο της Νοτσεμπουένα έχει συνήθως θαλασσινά, ψάρι και γαλοπούλα ή καπόνι. Στη Μαδρίτη το ψάρι της βραδιάς είναι παραδοσιακά το μπεσούγο (besugo), ένα ψάρι του Κανταβρικού που ψήνεται στον φούρνο και έγινε σύμβολο των Χριστουγέννων σε μια πόλη μακριά από τη θάλασσα. Για τσούρος με παχιά σοκολάτα η κλασική διεύθυνση είναι το Σαν Χινές (San Ginés), το σοκολατοπωλείο του 1894 σε ένα πέρασμα δίπλα στη Σολ, ανοιχτό κάθε μέρα του χρόνου ως αργά τη νύχτα.

Το τελευταίο γλυκό της περιόδου είναι το ροσκόν (roscón de Reyes), που τρώγεται στις 6 Ιανουαρίου. Είναι ένα μεγάλο στεφάνι από γλυκιά ζύμη με άρωμα ανθόνερου, στολισμένο με ζαχαρωμένα φρούτα και συχνά γεμιστό με σαντιγί ή κρέμα. Ένα κανονικό ροσκόν βγάζει περίπου οκτώ κομμάτια, οπότε μοιράζεται στο τραπέζι όπως η δική μας βασιλόπιτα. Όπως εκείνη, κρύβει κάτι μέσα του, εδώ όμως δύο πράγματα: μια μικρή φιγούρα βασιλιά και ένα ξερό κουκί. Όποιος βρει τη φιγούρα φοράει το χάρτινο στέμμα που συνοδεύει το γλυκό, ενώ όποιος βρει το κουκί πληρώνει το ροσκόν.

Καιρός, ντύσιμο και πόσες νύχτες

Η Μαδρίτη βρίσκεται στο κεντρικό οροπέδιο, στα εξακόσια πενήντα επτά μέτρα. Τον Δεκέμβριο η θερμοκρασία φτάνει γύρω στους δέκα βαθμούς τη μέρα και πέφτει κοντά στους τρεις τη νύχτα, με συχνή παγωνιά. Είναι ο πιο βροχερός μήνας του χειμώνα, αφού γύρω στα Χριστούγεννα βρέχει περίπου μία μέρα στις τρεις, ενώ το χιόνι στην πόλη είναι σπάνιο. Χρειάζεσαι ρούχα σε στρώσεις, ζεστό παλτό και κασκόλ για τις βραδινές βόλτες, μια ομπρέλα και άνετα παπούτσια, γιατί το κέντρο το γυρίζεις με τα πόδια.

Τρεις νύχτες είναι το ελάχιστο για άνετο πρόγραμμα: δύο βράδια στα φώτα και στις αγορές, ένα πρωί στο Πράδο, το Βασιλικό Παλάτι με τη φάτνη του και ένας περίπατος στο Ρετίρο. Με τέσσερις ή πέντε νύχτες προλαβαίνεις τη Ρέινα Σοφία (Reina Sofía) με την Γκερνίκα του Πικάσο και το Θίσεν (Thyssen), που απέχουν λιγότερο από δέκα λεπτά με τα πόδια από το Πράδο, ένα βράδυ στα ταπάς της Λα Λατίνα (La Latina) και ψώνια χωρίς βιασύνη. Αν θέλεις να ζήσεις μία από τις μεγάλες μέρες, την κλήρωση, τα σταφύλια ή την Καβαλγάτα, διάλεξε τις ημερομηνίες σου γύρω από αυτήν.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι ανοιχτό το Πράδο τις γιορτές;

Είναι κλειστό στις 25 Δεκεμβρίου και την 1η Ιανουαρίου. Στις 24 και 31 Δεκεμβρίου και στις 6 Ιανουαρίου ανοίγει από τις δέκα το πρωί ως τις δύο το μεσημέρι.

Πού βρίσκεται το Κορτιλάντια;

Στην πρόσοψη του El Corte Inglés στην οδό Πρεθιάδος, λίγα βήματα από την Πουέρτα δελ Σολ. Παραστάσεις γίνονται από τα τέλη Νοεμβρίου ως τις 5 Ιανουαρίου, εκτός από τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά.

Μπορώ να φάω τα δώδεκα σταφύλια στην Πουέρτα δελ Σολ;

Μπορείς, αν φτάσεις ώρες νωρίτερα. Η πλατεία έχει όριο περίπου δεκαπέντε χιλιάδων ατόμων και όταν συμπληρωθεί δεν μπαίνει άλλος. Όσοι θέλουν να αποφύγουν τον συνωστισμό βλέπουν τη ζωντανή μετάδοση από τη Σολ στην τηλεόραση.

Αν θέλεις να ζήσεις τη Μαδρίτη στις γιορτές χωρίς να οργανώσεις μόνος σου πτήσεις, διαμονή και μετακινήσεις, δες τα οργανωμένα ταξίδια στην Ισπανία και τις αναχωρήσεις της περιόδου.