Η πιο διαδεδομένη εικόνα της Πρωτοχρονιάς στη Φλωρεντία έχει πυροτεχνήματα πάνω από τον Άρνο και πλήθος στο Πιατσάλε Μικελάντζελο (Piazzale Michelangelo) να μετράει αντίστροφα. Μόνο το μισό της ισχύει. Το πλάτωμα πάνω από το Ολτράρνο γεμίζει πράγματι κόσμο λίγο πριν από τα μεσάνυχτα, επειδή από εκεί βλέπεις ολόκληρη την πόλη φωτισμένη, με τον τρούλο του Ντουόμο στη μέση. Τα πυροτεχνήματα όμως απαγορεύονται. Κάθε Δεκέμβριο ο Δήμος εκδίδει απόφαση που απαγορεύει την κατοχή και το άναμμα βεγγαλικών και κροτίδων σε όλους τους δημόσιους χώρους, από το βράδυ της παραμονής ως το πρωί της πρώτης του χρόνου. Όποιος την παραβεί πληρώνει πρόστιμο και τα βεγγαλικά του κατάσχονται. Την ίδια νύχτα απαγορεύεται στο ιστορικό κέντρο και το ποτό σε γυάλινο μπουκάλι στον δρόμο.
Στη θέση του θορύβου η πόλη βάζει μουσική σε πλατείες, ενώ τα Χριστούγεννα τα γιορτάζει με ένα μεγάλο δέντρο, μια φάτνη από τερακότα και προβολές φωτός στα μνημεία που κρατούν ως τα Θεοφάνια.
Η νύχτα της 31ης στις πλατείες
Όσοι έρχονται για εκδρομή για την Πρωτοχρονιά θα βρουν τη γιορτή απλωμένη σε όλο το κέντρο. Ο Δήμος την ονομάζει «Capodanno diffuso», δηλαδή διάσπαρτη Πρωτοχρονιά. Στήνει σκηνές σε διαφορετικές πλατείες, η καθεμιά με άλλο είδος μουσικής. Το πρόγραμμα αλλάζει κάθε χρόνο και ανακοινώνεται τον Δεκέμβριο. Η μεγαλύτερη σκηνή στήνεται συχνά στην πλατεία Σάντα Κρότσε (Santa Croce), μπροστά στη μαρμάρινη πρόσοψη της βασιλικής, όπου έχουν γίνει από βραδιές με ορχήστρα για χορό ως συναυλίες με Ιταλούς τραγουδιστές της ποπ σε ζωντανή τηλεοπτική μετάδοση.
Οι μικρότερες σκηνές έχουν συχνά πιο ενδιαφέρον. Η πλατεία Σαντίσιμα Ανουντσιάτα (Santissima Annunziata) έχει φιλοξενήσει χορωδίες γκόσπελ κάτω από τη στοά του Ορφανοτροφείου (Spedale degli Innocenti), του κτιρίου που σχεδίασε ο Μπρουνελέσκι. Στην πλατεία ντελ Καρμίνε (Piazza del Carmine), στο Ολτράρνο, έχει παιχτεί τζαζ στο προαύλιο της εκκλησίας. Στην πλατεία της Σινιορίας (Piazza della Signoria) η αντίστροφη μέτρηση έχει προβληθεί πάνω στην πρόσοψη του Παλάτσο Βέκιο (Palazzo Vecchio).
Όσοι προτιμούν τη θέα αντί για τη συναυλία ανεβαίνουν στο Πιατσάλε Μικελάντζελο. Ο δρόμος από το ποτάμι είναι ανηφορικός, γι' αυτό ο Δήμος έχει βάλει εκείνη τη νύχτα και δωρεάν λεωφορείο από το Ολτράρνο ως το πλάτωμα, με δρομολόγια ως αργά μετά τα μεσάνυχτα.
Όσοι Ιταλοί κρατούν τα έθιμα φορούν κάτι κόκκινο, συνήθως εσώρουχα, επειδή πιστεύεται ότι το κόκκινο φέρνει τύχη στη νέα χρονιά. Κάποιοι τα φορούν ανάποδα ως τα μεσάνυχτα και τα γυρίζουν στη σωστή πλευρά μόλις αλλάξει ο χρόνος.
Η ίδια η Φλωρεντία είχε για αιώνες άλλη ημερομηνία για τη δική της Πρωτοχρονιά. Ως το 1750 ο χρόνος άλλαζε στις 25 Μαρτίου, τη γιορτή του Ευαγγελισμού, εννιά μήνες πριν από τα Χριστούγεννα. Η επέτειος γιορτάζεται ακόμα την άνοιξη, με ιστορική πομπή που καταλήγει στην πλατεία Σαντίσιμα Ανουντσιάτα.
Τα Χριστούγεννα: το δέντρο, η φάτνη και οι αγορές
Στη Φλωρεντία οι γιορτές ξεκινούν στις 8 Δεκεμβρίου, γιορτή της Αμώμου Συλλήψεως. Εκείνη τη μέρα ανάβει το μεγάλο δέντρο στην πλατεία του Ντουόμο, ενώ ο αρχιεπίσκοπος ευλογεί τη φάτνη που στήνεται στο προαύλιο του καθεδρικού, στην πλευρά απέναντι από το καμπαναριό του Τζιότο. Η Παναγία, ο Ιωσήφ και το Θείο Βρέφος είναι σε φυσικό μέγεθος, φτιαγμένα από τερακότα σε εργαστήριο της Ιμπρουνέτα (Impruneta), της πόλης λίγο έξω από τη Φλωρεντία με τη μεγάλη παράδοση στην τερακότα. Η φάτνη μένει στη θέση της ως τα Θεοφάνια.
Τις ίδιες εβδομάδες η πόλη φιλοξενεί φεστιβάλ φωτός, με προβολές και φωτιστικές εγκαταστάσεις σε μνημεία και πλατείες, ανάμεσά τους και στον Πόντε Βέκιο (Ponte Vecchio). Το φεστιβάλ έχει αλλάξει αρκετές φορές όνομα. Συνήθως κρατά από τις αρχές Δεκεμβρίου ως τις πρώτες μέρες του Ιανουαρίου. Οι προβολές φαίνονται μόλις σκοτεινιάσει, άρα ένας απογευματινός περίπατος από τη Σινιορία ως το ποτάμι τις πετυχαίνει τις περισσότερες.
Η μεγάλη χριστουγεννιάτικη αγορά στήνεται στην πλατεία Σάντα Κρότσε, με περίπου πενήντα ξύλινα σπιτάκια στο ύφος των γερμανικών αγορών, χειροποίητα στολίδια και φαγητό από διάφορες χώρες. Ανοίγει στα μέσα Νοεμβρίου, όμως δεν μένει απαραίτητα ανοιχτή ως τα Χριστούγεννα, γιατί έχει τύχει να κλείσει ήδη στις 21 Δεκεμβρίου. Όποιος κλείσει εκδρομή για τα Χριστούγεννα με άφιξη στις 23 Δεκεμβρίου καλά θα κάνει να ελέγξει τις ημερομηνίες της χρονιάς. Μικρότερες αγορές, όπως αυτή στην πλατεία της Σάντα Μαρία Νοβέλλα (Santa Maria Novella), δίπλα στον σιδηροδρομικό σταθμό, έχουν μείνει ανοιχτές ως τα Θεοφάνια.
Ο κύκλος των γιορτών κλείνει στις 6 Ιανουαρίου με την Πομπή των Μάγων (Cavalcata dei Magi). Νωρίς το απόγευμα μια πομπή με αναγεννησιακές φορεσιές ξεκινά από το Παλάτσο Πίτι (Palazzo Pitti), περνά τον Πόντε Βέκιο και τη Σινιορία και φτάνει στο Ντουόμο. Εκεί οι Μάγοι προσφέρουν τα δώρα τους σε ζωντανή φάτνη, με ανθρώπους και ζώα στη θέση των πήλινων μορφών. Η πομπή αναβιώνει μια γιορτή του δέκατου πέμπτου αιώνα, που την οργάνωνε μια θρησκευτική αδελφότητα στην οποία συμμετείχαν οι Μέδικοι.
Το γιορτινό τραπέζι
Όπως σε όλη την Ιταλία, το δείπνο της παραμονής λέγεται cenone, δηλαδή μεγάλο δείπνο. Στο κέντρο του τραπεζιού μπαίνει το κοτεκίνο (cotechino), ένα παχύ χοιρινό λουκάνικο που βράζει αργά, ή η συγγενική του εκδοχή, το τζαμπόνε (zampone), γεμιστό ποδαράκι χοιρινού. Το χοιρινό συμβολίζει την αφθονία. Δίπλα σερβίρονται φακές, που θυμίζουν νομίσματα. Το έθιμο φτάνει ως τους Ρωμαίους, που χάριζαν φακές μέσα σε δερμάτινο πουγκί με την ευχή να γίνουν χρήματα. Κάποιες οικογένειες τις τρώνε ακριβώς μετά τα μεσάνυχτα, ως τελευταίο πιάτο της βραδιάς.
Το χριστουγεννιάτικο τραπέζι της Τοσκάνης ξεκινά με κροστίνι με συκωτάκια (crostini di fegatini), φρυγανισμένο ψωμί αλειμμένο με πατέ από συκωτάκια κοτόπουλου, μαζί με προσούτο και φινοκιόνα (finocchiona), το τοπικό σαλάμι με σπόρους μάραθου. Ακολουθεί η αρίστα (arista), ψητό χοιρινό φιλέτο, μαζί με φασόλια μαγειρεμένα με σκόρδο και φασκόμηλο. Στα γλυκά κυριαρχεί η Σιένα. Το πανφόρτε (panforte) είναι πυκνό γλυκό με ξηρούς καρπούς, μέλι και μπαχαρικά, ενώ τα ριτσιαρέλι (ricciarelli) είναι μαλακά αμυγδαλωτά που συνοδεύονται με βιν σάντο (vin santo). Το πανετόνε έρχεται από το Μιλάνο, όμως τις γιορτές πουλιέται παντού.
Τι είναι ανοιχτό στις 25 Δεκεμβρίου και την 1η Ιανουαρίου
Τα μεγάλα κρατικά μουσεία κλείνουν ανήμερα τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά. Η Πινακοθήκη Ουφίτσι (Galleria degli Uffizi), η Ακαδημία (Galleria dell'Accademia) με τον Δαβίδ του Μικελάντζελο, το Παλάτσο Πίτι και το Μπαρτζέλο (Bargello) μένουν κλειστά και τις δύο μέρες. Στις 25 Δεκεμβρίου κλείνουν επίσης ο καθεδρικός, ο τρούλος και το μουσείο του Ντουόμο. Στις 26 Δεκεμβρίου, γιορτή του Αγίου Στεφάνου, τα περισσότερα ξανανοίγουν.
Την 1η Ιανουαρίου κάποια μνημεία ανοίγουν συνήθως το απόγευμα. Το Παλάτσο Βέκιο, το Παλάτσο Μέδικι Ρικάρντι (Palazzo Medici Riccardi) και η βασιλική της Σάντα Μαρία Νοβέλλα δέχονται επισκέπτες μετά το μεσημέρι, ενώ το Παλάτσο Στρότσι (Palazzo Strozzi) μένει ανοιχτό όλη μέρα με τις περιοδικές του εκθέσεις. Τα ωράρια των γιορτών ανακοινώνονται κάθε χρόνο λίγο πριν από τα Χριστούγεννα, οπότε έλεγξέ τα στις επίσημες σελίδες πριν κανονίσεις το πρόγραμμα.
Τις υπόλοιπες μέρες της περιόδου τα Ουφίτσι και η Ακαδημία έχουν πολύ κόσμο, γι' αυτό αξίζει να κλείσεις από πριν online εισιτήριο με ώρα εισόδου. Για τον τρούλο του Μπρουνελέσκι η κράτηση είναι υποχρεωτική. Η ανάβαση γίνεται με τα πόδια, 463 σκαλιά χωρίς ανελκυστήρα. Το εισιτήριο καλύπτει για τρεις μέρες και τα υπόλοιπα μνημεία της πλατείας του Ντουόμο.
Συχνές ερωτήσεις
Υπάρχουν πυροτεχνήματα την Πρωτοχρονιά στη Φλωρεντία;
Επίσημα πυροτεχνήματα δεν ρίχνονται. Ο Δήμος απαγορεύει κάθε χρόνο τα βεγγαλικά και τις κροτίδες σε όλους τους δημόσιους χώρους της πόλης τη νύχτα της παραμονής. Η γιορτή γίνεται με συναυλίες σε πλατείες του κέντρου.
Πού είναι καλύτερα να βρίσκομαι τα μεσάνυχτα;
Στην πλατεία της κεντρικής συναυλίας, αν θέλεις μουσική και πολύ κόσμο. Συχνά είναι η Σάντα Κρότσε, όμως το πρόγραμμα ανακοινώνεται κάθε Δεκέμβριο. Στο Πιατσάλε Μικελάντζελο, αν θέλεις να δεις την πόλη από ψηλά. Οι μικρότερες πλατείες, όπως η Σαντίσιμα Ανουντσιάτα και η πλατεία ντελ Καρμίνε, μαζεύουν συνήθως λιγότερο κόσμο.
Προλαβαίνω τη χριστουγεννιάτικη αγορά αν φτάσω στις 23 Δεκεμβρίου;
Για τη μεγάλη αγορά της Σάντα Κρότσε έλεγξε πρώτα τις ημερομηνίες της χρονιάς, γιατί έχει τύχει να κλείσει ήδη στις 21 Δεκεμβρίου. Μένουν η φάτνη και το δέντρο στο Ντουόμο, οι προβολές φωτός και οι μικρότερες αγορές της πόλης.
Πόσες μέρες χρειάζονται για τη Φλωρεντία τις γιορτές;
Τρεις διανυκτερεύσεις αρκούν για να δεις τα βασικά μουσεία και να ζήσεις μία από τις γιορτινές βραδιές χωρίς βιασύνη, αρκεί να λογαριάσεις ότι η ημέρα των Χριστουγέννων ή της Πρωτοχρονιάς χάνεται για τα μουσεία. Με τέσσερις ή πέντε μέρες χωράνε και η Σιένα με το Σαν Τζιμινιάνο (San Gimignano), που απέχουν περίπου μία ώρα με το αυτοκίνητο.
Αν θέλεις να περάσεις τις γιορτές στη Φλωρεντία χωρίς να οργανώσεις μόνος σου πτήσεις, διαμονή και μετακινήσεις, δες τα οργανωμένα ταξίδια στην Ιταλία και τις αναχωρήσεις της περιόδου.
