Σύμφωνα με τον κινέζικο μύθο, κάθε χρόνο την παραμονή της νέας χρονιάς ένα θηρίο που το έλεγαν Νιεν κατέβαινε από τα βουνά και επιτιθόταν στα χωριά. Οι χωρικοί ανακάλυψαν ότι φοβόταν το κόκκινο χρώμα, τη φωτιά και τους δυνατούς θορύβους. Έβαψαν λοιπόν κόκκινες τις πόρτες τους και έκαναν όσο περισσότερο θόρυβο μπορούσαν, ώσπου το Νιεν έφυγε. Από αυτή την ιστορία προέρχονται τα δύο πράγματα που θα δει και θα ακούσει πρώτα ο επισκέπτης: η χώρα βάφεται κόκκινη και ο ουρανός γεμίζει κροτίδες. Η λέξη νιεν σημαίνει στα κινέζικα «χρονιά». Η ίδια η γιορτή λέγεται Τσουν Τζιέ (春节), δηλαδή «Γιορτή της Άνοιξης», γιατί στο παραδοσιακό ημερολόγιο σημαδεύει την αρχή της άνοιξης.

Πότε πέφτει και γιατί αλλάζει κάθε χρόνο

Η κινέζικη Πρωτοχρονιά ακολουθεί το παραδοσιακό ημερολόγιο, που μετράει τους μήνες με τη Σελήνη. Πέφτει στη νέα σελήνη που βρίσκεται ανάμεσα στις 21 Ιανουαρίου και στις 20 Φεβρουαρίου, γι' αυτό η ημερομηνία αλλάζει από χρονιά σε χρονιά. Κάθε χρονιά παίρνει το όνομα ενός από τα δώδεκα ζώα του κινέζικου ζωδιακού κύκλου, με σειρά που επαναλαμβάνεται κάθε δώδεκα χρόνια: ποντικός, βόδι, τίγρη, λαγός, δράκος, φίδι, άλογο, κατσίκα, πίθηκος, κόκορας, σκύλος και γουρούνι.

Η γιορτή δεν κρατά μία μέρα. Ξεκινά με το δείπνο της παραμονής και κλείνει δεκαπέντε ημέρες αργότερα, με την πρώτη πανσέληνο της χρονιάς και τη Γιορτή των Φαναριών. Η επίσημη αργία είναι μικρότερη. Ο νόμος δίνει τέσσερις ημέρες, την παραμονή και τις τρεις πρώτες του χρόνου, όμως με τα Σαββατοκύριακα που μεταφέρονται οι Κινέζοι κάνουν στην πράξη οκτώ με εννιά ημέρες διακοπές.

Οι μέρες της γιορτής

Οι προετοιμασίες αρχίζουν μέρες πριν. Τα σπίτια καθαρίζονται από άκρη σε άκρη για να φύγει η κακή τύχη της χρονιάς που τελειώνει. Αντίθετα, την πρώτη μέρα του χρόνου οι σκούπες μένουν στη γωνία, για να μη σαρωθεί μαζί με τη σκόνη και η καλή τύχη. Στις πόρτες κολλιούνται κόκκινα χαρτιά με δίστιχα ευχών και το ιδεόγραμμα φου (福), που σημαίνει «ευτυχία». Πολλοί το κρεμούν ανάποδα, γιατί στα κινέζικα η λέξη «ανάποδα» ακούγεται σαν τη λέξη «ήρθε». Έτσι η ανάποδη ευτυχία διαβάζεται ως ευτυχία που έφτασε.

Το βράδυ της παραμονής είναι το πιο σημαντικό της γιορτής. Οι οικογένειες μαζεύονται για το δείπνο της επανένωσης και για αυτό το δείπνο εκατομμύρια άνθρωποι διασχίζουν τη χώρα. Στον βορρά τα μεσάνυχτα τρώνε τζιαοτζί (jiaozi), μικρά γεμιστά ζυμαρικά. Στο τραπέζι μπαίνει πάντα ένα ψάρι, που δεν τρώγεται ολόκληρο: η λέξη για το ψάρι ακούγεται σαν τη λέξη για το «περίσσευμα», οπότε το ψάρι που μένει στην πιατέλα είναι ευχή να περισσεύουν τα αγαθά όλη τη χρονιά. Στον νότο τρώνε νιεν γκάο (niangao), ένα κέικ από κολλώδες ρύζι, για μια χρονιά πιο πλούσια από την προηγούμενη.

Μετά το δείπνο πολλές οικογένειες μένουν ξύπνιες ως το πρωί, για να υποδεχτούν τη νέα χρονιά. Συντροφιά τους κρατά το μεγάλο εορταστικό σόου της κρατικής τηλεόρασης, με τραγούδι, χορό και κωμικά νούμερα. Οι παντρεμένοι δίνουν στους μικρότερους κόκκινους φακέλους με χρήματα, τα χονγκμπάο (hongbao). Τα ποσά με το οκτώ φέρνουν τύχη, ενώ το τέσσερα αποφεύγεται.

Οι κροτίδες ανήκουν στη γιορτή από την εποχή του μύθου, όμως πολλές μεγάλες πόλεις τις έχουν απαγορεύσει. Στο Πεκίνο απαγορεύονται σε όλη την πόλη και επιτρέπονται μόνο οι επίσημες εκδηλώσεις με άδεια. Όπου επιτρέπονται, ακούγονται κυρίως τα μεσάνυχτα της παραμονής και την πέμπτη μέρα του χρόνου, που είναι η γιορτή του θεού του πλούτου.

Οι δεκαπέντε ημέρες κλείνουν με τη Γιορτή των Φαναριών (元宵节). Οι δρόμοι και τα πάρκα γεμίζουν κόκκινα φανάρια, σε πολλά από τα οποία είναι γραμμένοι γρίφοι για να τους λύσουν οι περαστικοί. Η οικογένεια τρώει ταγκγιουάν (tangyuan), στρογγυλά μπαλάκια από κολλώδες ρύζι με γλυκιά γέμιση από σουσάμι, φιστίκι ή κόκκινο φασόλι. Το σχήμα τους συμβολίζει την ενότητα της οικογένειας.

Πεκίνο, Σαγκάη και Χονγκ Κονγκ τις μέρες της γιορτής

Στο Πεκίνο η γιορτή περνά από τα πανηγύρια στα πάρκα των ναών, που στήνονται συνήθως από την πρώτη ως την πέμπτη μέρα του χρόνου. Το πιο γνωστό γεμίζει το πάρκο του Ναού της Γης (Ditan) με κινέζικη όπερα, ακροβάτες, αναπαράσταση τελετών, καλλιγραφία και πάγκους με φαγητό του δρόμου. Ένα ακόμα απλώνεται στο πάρκο Λονγκτάν (Longtan), με λαϊκή τέχνη, θρησκευτικές τελετές και παζάρι.

Στη Σαγκάη ο κήπος Γιουγιουάν (Yuyuan) στήνει κάθε χρόνο μια μεγάλη έκθεση φαναριών με θέμα το ζώδιο της χρονιάς. Η έκθεση διοργανώνεται από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 και είναι γραμμένη στον κατάλογο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της Κίνας. Ανοίγει τις πρώτες μέρες του Ιανουαρίου και τα φανάρια μένουν αναμμένα ως τη Γιορτή των Φαναριών, οπότε την προλαβαίνεις σχεδόν όποια μέρα κι αν φτάσεις.

Το Χονγκ Κονγκ γιορτάζει πιο θεαματικά. Το βράδυ της πρώτης μέρας του χρόνου περνά από το Τσιμ Σα Τσούι (Tsim Sha Tsui) μια μεγάλη νυχτερινή παρέλαση με άρματα και χορευτικά συγκροτήματα. Το βράδυ της δεύτερης μέρας ο ουρανός πάνω από το λιμάνι Βικτόρια (Victoria Harbour) γεμίζει πυροτεχνήματα, που τα βλέπεις από τις δύο όχθες.

Τι σημαίνει η γιορτή για τον ταξιδιώτη

Η κινέζικη Πρωτοχρονιά είναι και η εποχή της μεγαλύτερης ετήσιας μετακίνησης ανθρώπων στον κόσμο. Οι Κινέζοι τη λένε Τσουνγιούν (春运) και κρατά περίπου σαράντα ημέρες, από δύο εβδομάδες πριν από τη γιορτή ως τρεις με τέσσερις εβδομάδες μετά. Εκατομμύρια εργαζόμενοι γυρίζουν στα χωριά τους για το δείπνο της παραμονής και επιστρέφουν στις πόλεις μετά την πρώτη εβδομάδα. Τα εισιτήρια των τρένων εξαντλούνται γρήγορα και οι τιμές σε πτήσεις και ξενοδοχεία ανεβαίνουν, οπότε κλείνεις τουλάχιστον δύο μήνες νωρίτερα. Οι πιο ήσυχες μέρες για να μετακινηθείς είναι η ίδια η μέρα της Πρωτοχρονιάς και οι αμέσως επόμενες, όταν όλοι έχουν ήδη φτάσει στις οικογένειές τους. Οι χειρότερες είναι οι μέρες πριν από την παραμονή και το τέλος της πρώτης εβδομάδας.

Τις πρώτες ημέρες του χρόνου κλείνουν οι δημόσιες υπηρεσίες, οι τράπεζες, πολλά μικρά εστιατόρια και μέρος των μαγαζιών. Τα μεγάλα εστιατόρια, τα ξενοδοχεία, τα εμπορικά κέντρα και τα περισσότερα αξιοθέατα μένουν ανοιχτά, συχνά με μειωμένο ωράριο. Ως την όγδοη μέρα η ζωή έχει επιστρέψει στους κανονικούς ρυθμούς της.

Για την είσοδο στη χώρα, η Κίνα επιτρέπει στους Έλληνες να μπαίνουν χωρίς βίζα για τουρισμό ως τριάντα ημέρες, με προσωρινή απόφαση που ισχύει για ορισμένο διάστημα. Πριν κλείσεις, έλεγξε στο κέντρο θεωρήσεων της Κίνας στην Αθήνα αν ισχύει για τις ημερομηνίες του ταξιδιού σου.

Για να δεις τη γιορτή χωρίς να τρέχεις, χρειάζεσαι τουλάχιστον τρεις νύχτες στην ίδια πόλη, από την παραμονή ως τη δεύτερη μέρα του χρόνου. Έτσι προλαβαίνεις το βράδυ της παραμονής, τα πανηγύρια ή την παρέλαση της πρώτης μέρας και τα πυροτεχνήματα της δεύτερης. Για ένα τόσο μακρινό ταξίδι αξίζει να συνδυάσεις τη γιορτή με μία ή δύο ακόμα πόλεις, για παράδειγμα το Πεκίνο με τη Σαγκάη, οπότε υπολόγισε τουλάχιστον μία εβδομάδα. Αν θέλεις να προλάβεις και τη Γιορτή των Φαναριών, το ταξίδι πρέπει να κρατήσει ως τη δέκατη πέμπτη μέρα του χρόνου, δηλαδή δεκαπέντε ημέρες μετά την παραμονή.

Συχνές ερωτήσεις

Πότε είναι η κινέζικη Πρωτοχρονιά;

Η ημερομηνία αλλάζει κάθε χρόνο, γιατί ακολουθεί τη Σελήνη. Πέφτει πάντα ανάμεσα στις 21 Ιανουαρίου και στις 20 Φεβρουαρίου, στη νέα σελήνη, ενώ η γιορτή κρατά δεκαπέντε ημέρες ως τη Γιορτή των Φαναριών.

Πώς λέγεται η κινέζικη Πρωτοχρονιά στα κινέζικα;

Τσουν Τζιέ (春节), που σημαίνει «Γιορτή της Άνοιξης». Τη λένε επίσης σεληνιακή Πρωτοχρονιά, γιατί ακολουθεί το σεληνιακό ημερολόγιο.

Γιατί κυριαρχεί το κόκκινο χρώμα στην κινέζικη Πρωτοχρονιά;

Κατά τον μύθο, το θηρίο Νιεν που επιτιθόταν στα χωριά την παραμονή της νέας χρονιάς φοβόταν το κόκκινο. Από τότε το κόκκινο είναι το χρώμα της τύχης: κόκκινα είναι τα χαρτιά στις πόρτες, τα φανάρια και οι φάκελοι με τα χρήματα.

Αξίζει να ταξιδέψω στην Κίνα την κινέζικη Πρωτοχρονιά;

Ναι, αν σε ενδιαφέρει η γιορτή και κλείσεις νωρίς. Θα δεις πανηγύρια, φανάρια και παρελάσεις που δεν υπάρχουν άλλη εποχή. Το τίμημα είναι τα γεμάτα τρένα, οι υψηλότερες τιμές και τα κλειστά μικρά μαγαζιά τις πρώτες μέρες.

Για να ζήσεις την κινέζικη Πρωτοχρονιά με πτήσεις, ξενοδοχεία και μετακινήσεις ήδη κανονισμένα, δες τα οργανωμένα ταξίδια στην Άπω Ανατολή και τις ημερομηνίες αναχώρησης. Αν θέλεις να βρεθείς στην Κίνα για τη δική μας αλλαγή του χρόνου, στις 31 Δεκεμβρίου, δες τα οργανωμένα ταξίδια της Πρωτοχρονιάς.