Χριστούγεννα και Πρωτοχρονιά στην Πολωνία: από το τραπέζι της Βιγκίλια στα μεσάνυχτα της Κρακοβίας

Το απόγευμα της 24ης Δεκεμβρίου τα μαγαζιά της Κρακοβίας μένουν κλειστά και το σκοτάδι πέφτει λίγο πριν τις τέσσερις. Μέσα στα σπίτια τα παιδιά κολλάνε το πρόσωπο στο τζάμι και ψάχνουν στον ουρανό το πρώτο αστέρι. Μόλις το δουν, η οικογένεια κάθεται στο τραπέζι για τη Βιγκίλια (Wigilia), το δείπνο της παραμονής, που για τους Πολωνούς είναι η σημαντικότερη στιγμή των Χριστουγέννων. Μία εβδομάδα αργότερα, στην ίδια πόλη, το πλήθος κατεβαίνει στη μεγάλη πλατεία και περιμένει τα μεσάνυχτα κάτω από τον πύργο της Παναγίας. Τα Χριστούγεννα οι Πολωνοί τα γιορτάζουν μέσα στο σπίτι, ενώ την Πρωτοχρονιά τη ζουν στον δρόμο, στα εστιατόρια και στο βουνό.

Βιγκίλια, το βράδυ που περιμένει το πρώτο αστέρι

Το πρώτο αστέρι που ανοίγει το δείπνο θυμίζει το αστέρι της Βηθλεέμ. Πριν από το φαγητό η οικογένεια μοιράζεται το όπουατεκ (opłatek), μια λεπτή άζυμη γκοφρέτα. Ο καθένας κόβει ένα κομμάτι από τη γκοφρέτα του άλλου και του δίνει τις ευχές του για τη χρονιά που έρχεται. Κάτω από το τραπεζομάντιλο μπαίνει λίγο άχυρο, σε ανάμνηση της φάτνης. Ένα πιάτο μένει στρωμένο χωρίς να καθίσει κανείς μπροστά του, για τον απρόσμενο επισκέπτη ή για όσους λείπουν.

Το τραπέζι είναι νηστίσιμο, χωρίς κρέας. Κατά την παράδοση έχει δώδεκα πιάτα, όσοι και οι απόστολοι. Ανοίγει με μπαρστς (barszcz), έναν κόκκινο ζωμό από παντζάρι με μικρά ζυμαρικά γεμιστά με μανιτάρια, τα ούσκα (uszka). Ακολουθούν τα πιερόγκι (pierogi), βραστά ζυμαρικά σε σχήμα μισοφέγγαρου με γέμιση από λάχανο. Στο τραπέζι μπαίνουν επίσης η ρέγγα και ο κυπρίνος, το ψάρι της βραδιάς. Παλιότερα ο κυπρίνος αγοραζόταν ζωντανός λίγες μέρες νωρίτερα και περίμενε τη σειρά του κολυμπώντας στη μπανιέρα του σπιτιού. Για επιδόρπιο σερβίρεται το μακόβιετς (makowiec), ένα ρολό με γέμιση από παπαρουνόσπορο.

Η βραδιά κλείνει στην εκκλησία, με την Πάστερκα (Pasterka), τη λειτουργία που τελείται τα μεσάνυχτα. Στην Κρακοβία ο κόσμος πηγαίνει παραδοσιακά στη Βασιλική της Παναγίας (Kościół Mariacki), στην κεντρική πλατεία. Για τον ταξιδιώτη η 24η είναι μέρα για περίπατο και καθόλου για ψώνια, αφού είναι επίσημη αργία και τα καταστήματα μένουν κλειστά όλη μέρα. Τα δώρα και τα αναμνηστικά καλό είναι να τα έχεις αγοράσει νωρίτερα. Αργίες είναι και οι δύο επόμενες μέρες, 25 και 26 Δεκεμβρίου.

Κρακοβία: η αγορά της Ρίνεκ, οι σόπκες και μια παραμονή χωρίς πυροτεχνήματα

Η χριστουγεννιάτικη αγορά της Κρακοβίας γεμίζει τη Ρίνεκ Γκούβνι (Rynek Główny), τη μεγαλύτερη μεσαιωνική πλατεία της Ευρώπης, με ξύλινους πάγκους γύρω από τις Στοές των Υφασμάτων (Sukiennice). Μπροστά στη Βασιλική της Παναγίας υψώνεται το μεγάλο δέντρο της πόλης. Στους πάγκους θα βρεις ζεστό κρασί, το γκζάνιετς (grzaniec), χειροποίητα στολίδια και χριστουγεννιάτικες λιχουδιές. Η αγορά ανοίγει στα τέλη Νοεμβρίου και μένει ως τις πρώτες μέρες του Ιανουαρίου, άρα την προλαβαίνει και όποιος ταξιδέψει για την Πρωτοχρονιά. Σε αυτό ξεχωρίζει από τις αγορές της Νυρεμβέργης και του Στρασβούργου, που μαζεύουν τους πάγκους τους την παραμονή, όπως φαίνεται στη σύγκριση με τις χριστουγεννιάτικες αγορές της Ευρώπης.

Το πιο χαρακτηριστικό έθιμο του Δεκεμβρίου στην Κρακοβία διαρκεί λίγες μόνο ώρες. Την πρώτη Πέμπτη του μήνα, από νωρίς το πρωί, οι τεχνίτες φέρνουν στην πλατεία τις σόπκες (szopki) τους για τον ετήσιο διαγωνισμό. Τις τοποθετούν στα σκαλοπάτια γύρω από το άγαλμα του Άνταμ Μιτσκιέβιτς, που οι Πολωνοί τιμούν ως τον εθνικό τους ποιητή. Οι σόπκες είναι ψηλές, πολύχρωμες φάτνες από χαρτόνι και γυαλιστερό χαρτί. Μοιάζουν με μικρογραφίες των κτιρίων της πόλης, με τους πύργους της Παναγίας, το κάστρο του Βάβελ (Wawel) και τις Στοές των Υφασμάτων, ενώ στο κέντρο τους βρίσκεται η σκηνή της Γέννησης. Ο διαγωνισμός ξεκίνησε το 1937 και διακόπηκε μόνο στα χρόνια του πολέμου. Όταν η UNESCO ενέταξε την τέχνη της σόπκας στην άυλη κληρονομιά της ανθρωπότητας, ήταν η πρώτη φορά που η Πολωνία έφτανε σε αυτή τη λίστα. Όποιος χάσει το πρωινό της Πέμπτης βλέπει όλα τα έργα του διαγωνισμού ως τα τέλη Φεβρουαρίου, στην έκθεση του Μουσείου της Κρακοβίας στο παλάτι Κσίστοφορι (Krzysztofory).

Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς το πλήθος μαζεύεται πάλι στη Ρίνεκ για να μετρήσει αντίστροφα τα τελευταία δευτερόλεπτα της χρονιάς. Στις εκδηλώσεις του ο δήμος έχει αντικαταστήσει τα πυροτεχνήματα με θεάματα από φώτα και λέιζερ, από σεβασμό στα ζώα που τρομάζουν με τον θόρυβο. Τη στιγμή της αλλαγής ακούγεται από τον ψηλότερο πύργο της Παναγίας το χέιναλ (hejnał), η μελωδία που παίζει ένας σαλπιγκτής κάθε ακέραιη ώρα, μέρα και νύχτα, εδώ και πάνω από εξακόσια χρόνια. Την παίζει τέσσερις φορές, μία προς κάθε σημείο του ορίζοντα. Κάθε φορά η μελωδία κόβεται απότομα στη μέση, σε ανάμνηση του φρουρού που, κατά τον θρύλο, τον βρήκε ένα βέλος Τατάρων την ώρα που σήμαινε συναγερμό.

Βαρσοβία: τα φώτα της Βασιλικής Οδού και η ξαναχτισμένη Παλιά Πόλη

Η Παλιά Πόλη της Βαρσοβίας καταστράφηκε σχεδόν ολόκληρη στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και ξαναχτίστηκε με προσοχή στην κάθε πρόσοψη. Τον Δεκέμβριο η αγορά της απλώνεται από την Πλατεία του Κάστρου (Plac Zamkowy), όπου φωτίζεται το μεγαλύτερο δέντρο της πόλης, κατά μήκος των τειχών ως το Μπαρμπακάν (Barbakan) και την πλατεία της Παλιάς Πόλης. Εκεί ανοίγει παγοδρόμιο γύρω από τη Γοργόνα, το άγαλμα-σύμβολο της πόλης. Οι πάγκοι μένουν ως τα Θεοφάνια.

Από τις αρχές Δεκεμβρίου ανάβει ο φωτισμός της Βασιλικής Οδού (Trakt Królewski), της διαδρομής που ενώνει το Βασιλικό Κάστρο με το ανάκτορο του Βιλάνουφ (Wilanów) στα νότια. Ο πιο ωραίος περίπατος ξεκινά από το άγαλμα του Κοπέρνικου, στην αρχή της Κρακόφσκιε Πσεντμιέστσιε (Krakowskie Przedmieście), για να ανέβει προς βορρά κάτω από τα φώτα. Σε ένα τέταρτο περίπου φτάνεις στους πρώτους πάγκους της αγοράς. Τα φώτα μένουν αναμμένα όλο τον Ιανουάριο, ενώ τα βράδια του χειμώνα οι κήποι του Βιλάνουφ μεταμορφώνονται με φωτεινές εγκαταστάσεις.

Η πρωτεύουσα περνά την παραμονή της Πρωτοχρονιάς περισσότερο μέσα παρά έξω. Μεγάλη υπαίθρια γιορτή του δήμου δεν υπάρχει. Η βραδιά ανήκει στα εστιατόρια με γιορτινό μενού, στα κλαμπ και στην Εθνική Φιλαρμονική (Filharmonia Narodowa), που δίνει συναυλία το βράδυ της 31ης. Για τραπέζι εκείνο το βράδυ προτείνουμε να κάνεις κράτηση από νωρίς. Στις 6 Ιανουαρίου, τα Θεοφάνια, η πομπή των Τριών Μάγων (Orszak Trzech Króli) διασχίζει το κέντρο με κάλαντα και μεταμφιεσμένους βασιλιάδες, όπως και στην Κρακοβία.

Ζακοπάνε και Τάτρα, οι γιορτές στο βουνό

Το Ζακοπάνε (Zakopane), στους πρόποδες των Τάτρα, είναι ο χειμερινός προορισμός των ίδιων των Πολωνών. Από την Κρακοβία το τρένο κάνει λίγο κάτω από τρεις ώρες. Από τον Δεκέμβριο ως τις αρχές Ιανουαρίου λειτουργεί μια μικρή χριστουγεννιάτικη αγορά δίπλα στον πεζόδρομο Κρούποφκι (Krupówki), ενώ στη μέση του πεζόδρομου στέκει ένα ψηλό χριστουγεννιάτικο δέντρο. Στους πάγκους πωλούνται ξυλόγλυπτα, μάλλινα και το καπνιστό τυρί της περιοχής. Όποιος περάσει εκεί τα Χριστούγεννα μπορεί να πάει στην Πάστερκα του ξύλινου παρεκκλησιού στο Γιαστσουρούφκα (Jaszczurówka), με κεριά και τοπικά κάλαντα.

Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς ο κόσμος γεμίζει το Κρούποφκι και τις ταβέρνες του, ενώ ο δήμος οργανώνει υπαίθρια συναυλία με έντονο φολκλορικό χαρακτήρα στο λιβάδι της Ρούβνια Κρούποβα (Równia Krupowa). Επίδειξη πυροτεχνημάτων δεν προγραμματίζεται, επειδή η πόλη συνορεύει με το εθνικό πάρκο των Τάτρα και τα ζώα του.

Τη μέρα το βουνό είναι πολύ κοντά. Από την άκρη του Κρούποφκι ένα τρενάκι πάνω σε ράγες ανεβαίνει την πλαγιά της Γκουμπαούφκα (Gubałówka), του λόφου απέναντι από την οροσειρά. Σε λίγα λεπτά βρίσκεσαι στην κορυφή, με θέα σε όλα τα Τάτρα. Το τελεφερίκ του Κάσπροβι Βιερχ (Kasprowy Wierch) φτάνει πιο ψηλά, στις πίστες πάνω από την πόλη. Τις μέρες των γιορτών καλό είναι να κλείσεις εισιτήριο από πριν. Για ζεστό νερό μέσα στο κρύο υπάρχουν τα θερμά λουτρά της περιοχής, όπως του Χοχούουφ (Chochołów).

Τι τρως στις γιορτές, από τα μπαρ γάλακτος ως τα ορεινά πανδοχεία

Στη Βαρσοβία το πιο φθηνό ζεστό φαγητό το σερβίρουν τα μπαρ γάλακτος (bar mleczny). Είναι λαϊκές καντίνες με ρίζες στα τέλη του 19ου αιώνα, που επιβίωσαν από την κομμουνιστική εποχή, όταν το κράτος επιδοτούσε τις τιμές τους. Το Πράσοβι (Bar Prasowy) στην οδό Μαρσαουκόφσκα (Marszałkowska) σερβίρει από το 1954 πιερόγκι ρούσκιε (ruskie) με γέμιση από πατάτα και λευκό τυρί. Στο ίδιο μενού θα βρεις το ζούρεκ (żurek), την ξινή σούπα από ζυμωμένο αλεύρι σίκαλης. Ένα ακόμα μπαρ γάλακτος λειτουργεί δίπλα στο Μπαρμπακάν, μέσα στην Παλιά Πόλη. Εκεί θα δοκιμάσεις και μπίγκος (bigos), ένα στιφάδο με ξινολάχανο και κρέας.

Η βραδιά της 31ης λέγεται στα πολωνικά Σιλβέστερ (Sylwester), από τον πάπα Σίλβεστρο, που τιμάται στις 31 Δεκεμβρίου. Στα μεσάνυχτα οι Πολωνοί τρώνε μια μπουκιά ρέγγα, που κατά την πρόληψη φέρνει μια χρονιά χωρίς στερήσεις.

Στο Ζακοπάνε η κουζίνα αλλάζει μαζί με το υψόμετρο. Το όστσιπεκ (oscypek), το καπνιστό πρόβειο τυρί των Τάτρα, ψήνεται στη σχάρα και σερβίρεται με μαρμελάδα από κράνμπερι. Η κβάσνιτσα (kwaśnica), σούπα από ξινολάχανο, είναι από τα πιο γνωστά πιάτα της ορεινής κουζίνας. Σε πολλά πανδοχεία παίζουν ζωντανά τοπικά συγκροτήματα με βιολιά και κοντραμπάσο.

Πρακτικά: κρύο, αργίες, τρένα και πτήσεις

Τον Δεκέμβριο η θερμοκρασία στην Κρακοβία κινείται συνήθως από τρεις βαθμούς πάνω από το μηδέν τη μέρα ως τρεις κάτω από το μηδέν τη νύχτα. Το Ζακοπάνε είναι ψυχρότερο. Η μέρα κρατάει περίπου οχτώ ώρες και το σκοτάδι πέφτει λίγο πριν τις τέσσερις το απόγευμα, άρα για τα αξιοθέατα χρειάζεται πρωινό ξύπνημα, ενώ τα φώτα των αγορών ανάβουν νωρίς.

Αργίες είναι η 24η, η 25η και η 26η Δεκεμβρίου, η Πρωτοχρονιά και τα Θεοφάνια. Τις μέρες αυτές τα καταστήματα μένουν κλειστά. Τα μουσεία έχουν το καθένα το δικό του ωράριο στις αργίες, όμως ανήμερα τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά δεν ανοίγουν. Το Μουσείο του Άουσβιτς-Μπιρκενάου κλείνει τις ίδιες δύο μέρες και τον Δεκέμβριο η τελευταία είσοδος είναι στις δύο το μεσημέρι.

Από τη Βαρσοβία στην Κρακοβία το γρήγορο τρένο Πεντολίνο (Express InterCity Premium) κάνει περίπου δύο ώρες και είκοσι λεπτά. Στα τρένα αυτά η κράτηση θέσης είναι υποχρεωτική, οπότε τα εισιτήρια των γιορτών καλό είναι να τα βγάλεις νωρίς. Από την Αθήνα πετάς απευθείας στη Βαρσοβία και, ανάλογα με την περίοδο, στην Κρακοβία, σε περίπου δυόμισι ώρες.

Για να δεις άνετα και τις δύο πόλεις χρειάζεσαι τέσσερις διανυκτερεύσεις, δύο στη Βαρσοβία και δύο στην Κρακοβία. Μια πέμπτη νύχτα στην Κρακοβία αφήνει χρόνο για το αλατωρυχείο της Βιελίτσκα (Wieliczka) ή για το Άουσβιτς, ενώ με δύο ακόμα μπαίνει στο πρόγραμμα και το Ζακοπάνε.

Συχνές ερωτήσεις

Πότε στήνεται η χριστουγεννιάτικη αγορά της Κρακοβίας;

Από τα τέλη Νοεμβρίου ως τις πρώτες μέρες του Ιανουαρίου, στη Ρίνεκ Γκούβνι. Μένει ανοιχτή και μετά τα Χριστούγεννα, οπότε τη βρίσκει όποιος πάει για την Πρωτοχρονιά.

Είναι ανοιχτά τα μαγαζιά στην Πολωνία στις 24 Δεκεμβρίου;

Τα περισσότερα μένουν κλειστά, γιατί η παραμονή των Χριστουγέννων είναι επίσημη αργία. Ανοίγουν μόνο φαρμακεία, πρατήρια καυσίμων και μικρά καταστήματα όπου πουλάει ο ιδιοκτήτης.

Βαρσοβία ή Κρακοβία για την Πρωτοχρονιά;

Η Κρακοβία, αν θέλεις να υποδεχτείς τη χρονιά στον δρόμο, γιατί το πλήθος μαζεύεται στη Ρίνεκ Γκούβνι και ακούει το χέιναλ των μεσανύχτων. Η Βαρσοβία ταιριάζει σε όποιον προτιμά δείπνο σε εστιατόριο ή συναυλία σε κλειστό χώρο.

Χιονίζει στην Πολωνία τα Χριστούγεννα;

Στη Βαρσοβία και στην Κρακοβία το χιόνι δεν είναι σίγουρο τις μέρες των γιορτών. Στο Ζακοπάνε και στα Τάτρα οι πιθανότητες είναι πολύ μεγαλύτερες.

Τη Βιγκίλια, τις σόπκες της Κρακοβίας και τα μεσάνυχτα στη Ρίνεκ είναι πιο εύκολο να τα ζήσεις με έτοιμο πρόγραμμα. Δες τις οργανωμένες εκδρομές για τα Χριστούγεννα και τα ταξίδια της Πρωτοχρονιάς του World of Travel.