Το Χρυσό Σοκάκι στην Πράγα: ποιοι έζησαν πραγματικά εκεί

Σχεδόν κάθε οδηγός για την Πράγα στέλνει τον επισκέπτη στο Χρυσό Σοκάκι με την ίδια ιστορία. Εδώ, λέει, οι αλχημιστές του Ροδόλφου Β΄ έψαχναν τη συνταγή για να φτιάξουν χρυσό. Από αυτούς έμεινε, λέει, το όνομα.

Η ιστορία ακούγεται ωραία. Είναι επίσης λάθος. Το γράφει ρητά ο επίσημος φορέας τουρισμού της πόλης: αλχημιστές δεν κατοίκησαν ποτέ στο σοκάκι.

Η πραγματική ιστορία έχει πιο συγκεκριμένους ανθρώπους μέσα. Φρουρούς που έχτισαν μόνοι τους τα σπίτια τους μέσα σε μια τρύπα του τείχους. Μια μάντισσα που την πήρε η Γκεστάπο. Έναν υπάλληλο ασφαλιστικής εταιρείας που έγραφε εκεί τα βράδια και σήμερα διδάσκεται σε πανεπιστήμια.

Πώς προέκυψε ένας δρόμος μέσα σε τείχος

Στα τέλη του δέκατου πέμπτου αιώνα ο αρχιτέκτονας Μπένεντικτ Ριντ ανέλαβε τη βόρεια οχύρωση του κάστρου. Ανάμεσα στα τόξα που στήριζαν το τείχος έμειναν κενές εσοχές, στενές και σκοτεινές, χωρίς καμία πρόβλεψη να κατοικηθούν.

Το 1597 ο αυτοκράτορας Ροδόλφος Β΄ έδωσε άδεια στους φρουρούς των πυλών να κλείσουν αυτές τις εσοχές και να φτιάξουν εκεί σπίτια. Τους έλεγαν κόκκινους σκοπευτές, από το χρώμα της στολής τους. Τα έξοδα τα ανέλαβαν οι ίδιοι, οπότε το αποτέλεσμα βγήκε όσο φτηνό και όσο μικρό γινόταν.

Από εκεί προέρχεται η εικόνα που ξέρουμε σήμερα. Σπίτια δύο ή τριών μέτρων πλάτους, κολλημένα το ένα στο άλλο πάνω στο τείχος, με πόρτες τόσο χαμηλές που ο επισκέπτης σκύβει για να μπει. Με τον καιρό τα αγόραζαν και τα πουλούσαν μεταξύ τους. Αργότερα πέρασαν σε θυρωρούς, καμπανοκρούστες και άλλους υπαλλήλους του κάστρου.

Το όνομα και ο μύθος των αλχημιστών

Η παλαιότερη ονομασία ήταν Ζλάτνιτσκα (Zlatnická), δηλαδή των χρυσοχόων. Από εκεί και η σημερινή, Ζλάτα ούλιτσκα (Zlatá ulička).

Για την προέλευσή της κυκλοφορούν τρεις εκδοχές. Η πρώτη θέλει χρυσοχόους να είχαν εγκατασταθεί εκεί για να αποφύγουν τους αυστηρούς κανόνες της συντεχνίας. Η δεύτερη αποδίδει το όνομα στα χρυσά διακριτικά των στολών της φρουράς. Η τρίτη είναι η λιγότερο κολακευτική και ίσως η πιο πειστική: ορισμένοι ιστορικοί θεωρούν την ονομασία ειρωνική, αφού η γειτονιά ήταν από τις φτωχότερες του Χράντσανι, με δεκαέξι σπίτια να εξυπηρετούνται από δύο αποχωρητήρια.

Οι αλχημιστές πάντως υπήρξαν. Ο Ροδόλφος Β΄ τους χρηματοδοτούσε με αυτοκρατορικά χρήματα και η αυλή του γέμισε από αυτούς. Απλώς τα εργαστήρια βρίσκονταν λίγα μέτρα πιο πέρα, στον Πύργο Μίχουλκα και στην οδό Βικάρσκα, μέσα στο ίδιο συγκρότημα του Κάστρου της Πράγας.

Ο συνειρμός με το σοκάκι μάλλον γεννήθηκε από τον Έντουαρντ Κέλι, τον Άγγλο αλχημιστή που έφτασε στην Πράγα υποσχόμενος μεταστοιχείωση μετάλλων. Ο Κέλι κατέληξε φυλακισμένος στον Λευκό Πύργο, ο οποίος στέκει ακριβώς στην άκρη του σοκακιού. Ποτέ δεν έμεινε μέσα σε αυτό.

Ποιοι έζησαν εκεί στ' αλήθεια

Η Ματίλντα Πρύσοβα, η μάντισσα. Χήρα φαρμακοποιού, εγκαταστάθηκε στο σπίτι με τον αριθμό 14 και έβγαζε τα προς το ζην ρίχνοντας χαρτιά. Δούλευε με το καλλιτεχνικό όνομα Μαντάμ ντε Τεμπ, φορούσε πάντα μαύρα με ένα καπέλο από φτερά στρουθοκαμήλου. Γράμματα της έστελναν από όλη την Ευρώπη. Πάνω από την πόρτα της κρεμόταν ταμπέλα με κουκουβάγια, κρυστάλλινη σφαίρα και γάτα. Στην Κατοχή επέμενε δημόσια ότι το Τρίτο Ράιχ θα καταρρεύσει. Η Γκεστάπο την πήρε για ανάκριση στο Μέγαρο Πέτσεκ, από όπου δεν επέστρεψε.

Ο Φραντς Κάφκα, στο σπίτι 22. Ο συγγραφέας της Μεταμόρφωσης και της Δίκης, σήμερα από τα πιο διαβασμένα ονόματα της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας, ήταν τότε υπάλληλος ασφαλιστικής εταιρείας στην Πράγα που έγραφε μόνο τις ώρες που περίσσευαν. Το μικρό γαλάζιο σπίτι το είχε νοικιάσει η αδελφή του Οτίλια. Ο Κάφκα το χρησιμοποιούσε ως εργαστήριο κατά τα έτη 1916 και 1917. Εκεί έγραψε το μεγαλύτερο μέρος της συλλογής διηγημάτων «Ένας αγροτικός γιατρός».

Το σπίτι 12 και οι ποιητές. Εκεί έμενε ο Γιόζεφ Κάζντα, συλλέκτης και ιστορικός του κινηματογράφου, με στοίβες από μπομπίνες ταινιών και αφίσες του παλιού τσεχικού σινεμά. Στο σπίτι του σύχναζαν ο λυρικός ποιητής Φράντισεκ Χάλας, ο Βίτεζσλαβ Νέζβαλ και ο Γιάροσλαβ Σέιφερτ, ο μοναδικός Τσέχος που έχει πάρει Νόμπελ Λογοτεχνίας.

Οι τελευταίοι κάτοικοι έφυγαν το 1953. Μέχρι τότε το σοκάκι ήταν κανονική κατοικία, με οικογένειες και μαγειρεία. Στην ανακαίνιση που ακολούθησε, ο ζωγράφος και δημιουργός κινουμένων σχεδίων Γίρι Τρνκα διάλεξε τα χρώματα των προσόψεων. Το γαλάζιο, η ώχρα και το βυσσινί που φωτογραφίζουν σήμερα οι επισκέπτες είναι δική του επιλογή.

Τι βλέπεις σπίτι-σπίτι σήμερα

Τα σπίτια λειτουργούν ως μικρά θεματικά δωμάτια. Η διαδρομή είναι μονόδρομη και κρατάει γύρω στη μισή ώρα.

Στο 12 βρίσκεται η συλλογή του Κάζντα, με αφίσες και κουτιά φιλμ. Από εκεί ξεκινά και η σκάλα προς τον Πύργο Νταλιμπόρκα, στρογγυλό πυροβολείο που από το 1498 χρησίμευε ως φυλακή.

Το 13 είναι χτισμένο ολόκληρο μέσα σε μια καμάρα του τείχους και αναπαριστά την κατοικία ενός κόκκινου σκοπευτή, με κρεβάτι, στολή και κουζίνα της εποχής. Το 14 είναι το σπίτι της μάντισσας, με χαρτιά, κρανία και βιβλία αστρολογίας.

Στο 15 στήθηκε εργαστήριο χρυσοχόου με αναγεννησιακό πάγκο και εργαλεία, ενώ το 16 αναπαριστά μεσαιωνικό πανδοχείο με προβιές και κανάτες. Το 20 διατηρεί την αρχική του όψη με τα σκούρα ξύλινα δοκάρια στον επάνω όροφο.

Το 22, το σπίτι του Κάφκα, λειτουργεί σήμερα ως μικρό κατάστημα με βιβλία και αναμνηστικά. Δεν είναι μουσείο αφιερωμένο στον συγγραφέα, όπως γράφεται συχνά. Το μουσείο Κάφκα βρίσκεται αλλού, στη Μικρή Πλευρά (Malá Strana).

Στο τέλος του δρόμου ο διάδρομος ανεβαίνει στο μεσαιωνικό οπλοστάσιο, με πανοπλίες, υφάσματα και ένα σκοπευτήριο με βαλλίστρες.

Πρακτικά

Το Χρυσό Σοκάκι δεν πουλάει ξεχωριστό εισιτήριο. Καλύπτεται από το ενιαίο εισιτήριο επίσκεψης του κάστρου, μαζί με τον Καθεδρικό του Αγίου Βίτου, το Παλαιό Βασιλικό Παλάτι και τη Βασιλική του Αγίου Γεωργίου.

Τους καλοκαιρινούς μήνες ο δρόμος παραμένει ανοιχτός τα βράδια χωρίς έλεγχο εισιτηρίου, με τα σπίτια όμως κλειστά. Δηλαδή βλέπεις τις προσόψεις χωρίς κόσμο και χάνεις όλα τα εσωτερικά. Για τα δωμάτια χρειάζεται πρωινή επίσκεψη, όσο το δυνατόν νωρίτερα μετά το άνοιγμα, επειδή ο δρόμος είναι στενός και οι ουρές σχηματίζονται μέσα στα ίδια τα σπίτια.

Δύο πράγματα αξίζουν προσοχή στον χώρο. Τα ανώφλια είναι πολύ χαμηλά για σημερινό ύψος, οπότε το σκύψιμο στην είσοδο κάθε σπιτιού είναι υποχρεωτικό. Και ορισμένα δωμάτια χωρίζονται με τζάμια που δεν φαίνονται αμέσως.

Συχνές ερωτήσεις

Έζησαν πράγματι αλχημιστές στο Χρυσό Σοκάκι;

Όχι. Οι κάτοικοι ήταν φρουροί του κάστρου, τεχνίτες και μικροεπαγγελματίες. Τα αυτοκρατορικά εργαστήρια αλχημείας λειτουργούσαν αλλού μέσα στο συγκρότημα, κυρίως στον Πύργο Μίχουλκα. Ο αλχημιστής Έντουαρντ Κέλι συνδέεται με το σοκάκι μόνο επειδή φυλακίστηκε στον διπλανό Λευκό Πύργο.

Χρειάζεται ξεχωριστό εισιτήριο;

Όχι. Περιλαμβάνεται στο ενιαίο εισιτήριο του Κάστρου της Πράγας, το οποίο καλύπτει και τα υπόλοιπα μουσειακά σημεία του συγκροτήματος.

Πόση ώρα θέλει η επίσκεψη;

Γύρω στη μισή ώρα για ολόκληρη τη διαδρομή με τα σπίτια και το οπλοστάσιο. Με πολύ κόσμο ανέβασέ το στα σαράντα πέντε λεπτά, αφού η κίνηση μέσα στα δωμάτια γίνεται σε ουρά.

Μπορώ να μπω στο σπίτι του Κάφκα;

Ναι. Το σπίτι με τον αριθμό 22 είναι ανοιχτό και λειτουργεί ως κατάστημα με βιβλία και αναμνηστικά. Το μουσείο αφιερωμένο στον Κάφκα βρίσκεται σε άλλο σημείο της πόλης, στη Μικρή Πλευρά.

Το σοκάκι μπαίνει ούτως ή άλλως σε κάθε επίσκεψη στο κάστρο. Αν προτιμάς να μην ασχοληθείς μόνος σου με εισιτήρια, πτήσεις και διαμονή, δες τις οργανωμένες εκδρομές για Πράγα.