Ο καθεδρικός που φωτογραφίζουν όλοι από την τρίτη αυλή του κάστρου είναι λιγότερο μεσαιωνικός από όσο δείχνει. Η δυτική του πλευρά, με τους δύο πύργους, την κύρια είσοδο και τον μεγάλο ρόδακα, ολοκληρώθηκε το 1929.

Η θεμελίωση είχε γίνει το 1344. Ανάμεσα στις δύο ημερομηνίες μεσολαβούν πέντε και πλέον αιώνες, στους οποίους ο ναός έμεινε μισοτελειωμένος, με προσωρινό τοίχο να κλείνει το άνοιγμα.

Αυτό δεν μειώνει τον ναό, αλλάζει όμως τον τρόπο που τον κοιτάς. Μέσα στο ίδιο κτίριο συνυπάρχουν γνήσιο γοτθικό έργο του δέκατου τέταρτου αιώνα και η νεογοτθική συνέχειά του από τον εικοστό.

Πώς χτίζεται ένας ναός σε 585 χρόνια

Ο θεμέλιος λίθος μπήκε στις 21 Νοεμβρίου 1344, με πρωτοβουλία του Καρόλου Δ΄, την ίδια χρονιά που η Πράγα αναβαθμίστηκε σε αρχιεπισκοπή. Πρώτος ανέλαβε ο Ματίας της Αράς, φερμένος από τη νότια Γαλλία, ο οποίος πρόλαβε να στήσει το ανατολικό άκρο με τα παρεκκλήσια γύρω από το ιερό.

Μετά τον θάνατό του η δουλειά πέρασε στον Πέτερ Πάρλερ, νεαρό αρχιτέκτονα από τη Γερμανία που θα έμενε στο ίδιο εργοτάξιο για σαράντα πέντε χρόνια. Ο Πάρλερ άλλαξε και τη λογική της στέγασης, δημιουργώντας δικτυωτές νευρώσεις στη θέση του κλασικού γαλλικού συστήματος, λύση που αντιγράφηκε αργότερα σε όλη την κεντρική Ευρώπη.

Ύστερα ήρθαν οι Ουσιτικοί Πόλεμοι, μια πυρκαγιά, η έλλειψη χρημάτων. Το εργοτάξιο πάγωσε. Ο ναός έμεινε για αιώνες μισός: ανατολικό άκρο ολοκληρωμένο, δυτικό ανύπαρκτο. Οι στέψεις των Βοημών βασιλιάδων γίνονταν μέσα σε αυτό το μισοτελειωμένο κτίριο.

Η αποπεράτωση ξεκίνησε τον δέκατο ένατο αιώνα, όταν συστάθηκε ένωση ειδικά για τον σκοπό αυτό. Κράτησε ως το 1929. Το όριο φαίνεται ακόμη με γυμνό μάτι. Αν σταθείς στο κέντρο του ναού και κοιτάξεις προς τα δυτικά, βλέπεις την πέτρα που έχει μαυρίσει από αιώνες καπνού να δίνει τη θέση της σε πέτρα αισθητά πιο ανοιχτή.

Το παρεκκλήσι του Αγίου Βάτσλαβ

Χτίστηκε ανάμεσα στο 1358 και το 1367, πάνω ακριβώς από τον τάφο του προστάτη αγίου της Βοημίας. Λίγοι το προσπερνούν χωρίς να σταματήσουν.

Πάνω από 1.300 ημιπολύτιμες πέτρες, κυρίως ίασπης και αμέθυστος, καλύπτουν τα κάτω μέρη των τοίχων. Είναι τοποθετημένες σε επίχρυσο κονίαμα, ώστε το φως να πέφτει πάνω τους και να επιστρέφει. Πιο ψηλά, τοιχογραφίες αφηγούνται τη ζωή του αγίου.

Στη γωνία υπάρχει μια πόρτα που δεν ανοίγει σχεδόν ποτέ. Έχει επτά κλειδαριές με τα επτά κλειδιά μοιρασμένα σε επτά διαφορετικούς ανθρώπους: τον πρόεδρο της Δημοκρατίας, τον πρωθυπουργό, τον αρχιεπίσκοπο της Πράγας, τους προέδρους των δύο σωμάτων του κοινοβουλίου, τον δήμαρχο της Πράγας και τον προϊστάμενο του μητροπολιτικού ναού. Για να ανοίξει πρέπει να βρεθούν και οι επτά μαζί.

Μέσα φυλάσσονται τα στέμματα της Βοημίας. Εκτίθενται στο κοινό σπάνια, με χρόνια απόσταση ανάμεσα στις εμφανίσεις.

Τα βιτρό και ένα λάθος που επαναλαμβάνεται

Ο μεγάλος κυκλικός φεγγίτης πάνω από την κύρια είσοδο λέγεται ρόδακας, από το σχήμα του τριαντάφυλλου. Στα ελληνικά τον συναντάς συχνά ως «ροζ παράθυρο», από βιαστική μετάφραση του αγγλικού rose window. Τον σχεδίασε ο Φράντισεκ Κυσέλα και ολοκληρώθηκε το 1927, με σκηνές από τη Δημιουργία του κόσμου.

Το πιο ασυνήθιστο βιτρό του ναού βρίσκεται αλλού. Στο βόρειο κλίτος, ο Άλφονς Μούχα φιλοτέχνησε παράθυρο με θέμα τους Κύριλλο και Μεθόδιο. Τα χρώματά του, απαλά και γήινα, δεν μοιάζουν με κανένα άλλο παράθυρο γύρω του. Η τεχνική του στηρίζεται περισσότερο στη ζωγραφική πάνω στο γυαλί παρά στη συναρμολόγηση χρωματιστών κομματιών.

Ο ασημένιος τάφος και η κρύπτη

Στο περιμετρικό κλίτος, πίσω από το ιερό, στέκει ο τάφος του Αγίου Ιωάννη Νεπομούκ. Τον σχεδίασε ο Γιόζεφ Εμάνουελ Φίσερ φον Έρλαχ το 1736. Για την κατασκευή του χρησιμοποιήθηκαν δύο τόνοι ασημιού, με αγγέλους να κρατούν τον ουρανό πάνω από τη σαρκοφάγο.

Πρόκειται για τον ίδιο άγιο που πετάχτηκε από τη Γέφυρα Καρόλου το 1393, επειδή αρνήθηκε να αποκαλύψει στον βασιλιά τα λεγόμενα της βασίλισσας στην εξομολόγηση.

Κάτω από το δάπεδο βρίσκεται η βασιλική κρύπτη. Εκεί αναπαύονται ο Κάρολος Δ΄, ο Βάτσλαβ Δ΄, ο Γεώργιος του Ποδιέμπραντ και ο Ροδόλφος Β΄. Οι σαρκοφάγοι που βλέπει σήμερα ο επισκέπτης είναι νεότερες από τους νεκρούς τους: τα λείψανα μεταφέρθηκαν σε αυτές κατά τη δεκαετία του 1930, ύστερα από επιστημονική εξέταση των παλιών τάφων.

Η Χρυσή Πύλη

Η Χρυσή Πύλη, στη νότια πλευρά, ήταν η επίσημη είσοδος όσο η δυτική πρόσοψη δεν υπήρχε. Από εκεί περνούσαν οι βασιλιάδες την ημέρα της στέψης τους.

Πάνω από τα τρία τόξα της απλώνεται ψηφιδωτό του 1371 με θέμα τη Δευτέρα Παρουσία, έργο Βενετών τεχνιτών τους οποίους έφερε ο Κάρολος Δ΄. Αποτελείται από περίπου ένα εκατομμύριο ψηφίδες σε πάνω από τριάντα αποχρώσεις.

Για αιώνες το ψηφιδωτό μαύριζε και χανόταν κάτω από ένα γκρίζο στρώμα. Η βροχή παρέσυρε τα αλκάλια του γυαλιού, τα οποία αντιδρούσαν με τον αέρα και άφηναν πίσω τους κρυστάλλους στην επιφάνεια. Η λύση ήρθε με προστατευτική επίστρωση. Σήμερα το χρώμα φαίνεται ξανά από την αυλή.

Ο Μεγάλος Νότιος Πύργος

Ο πύργος φτάνει σχεδόν τα εκατό μέτρα. Η ανάβαση γίνεται από στριφογυριστή πέτρινη σκάλα με 287 σκαλιά, χωρίς ασανσέρ, σε χώρο όπου όσοι ανεβαίνουν και όσοι κατεβαίνουν μοιράζονται το ίδιο πλάτος.

Στο εσωτερικό του κρέμεται η Ζίκμουντ, η μεγαλύτερη καμπάνα της Τσεχίας. Χυτεύτηκε το 1549 και ζυγίζει γύρω στους δεκαπέντε τόνους. Για να χτυπήσει χρειάζονται έξι άνθρωποι: τέσσερις κουνούν την καμπάνα, δύο χειρίζονται το γλωσσίδι. Ηχεί μόνο σε μεγάλες γιορτές και σε εξαιρετικές περιστάσεις.

Η παράδοση λέει ότι όταν η Ζίκμουντ πάθει ζημιά, ακολουθεί συμφορά για τη χώρα. Στις αρχές του αιώνα το γλωσσίδι της έσπασε κατά τη διάρκεια κωδωνοκρουσίας. Λίγες εβδομάδες αργότερα η Πράγα βρέθηκε κάτω από τη χειρότερη πλημμύρα της σύγχρονης ιστορίας της.

Πρακτικά

Ο καθεδρικός βρίσκεται μέσα στο Κάστρο της Πράγας και καλύπτεται από το ενιαίο εισιτήριο επίσκεψης.

Υπάρχει πάντως και ζώνη χωρίς χρέωση. Από την κύρια είσοδο μπαίνεις στο πίσω τμήμα του ναού ελεύθερα, όσο για να πιάσεις το μέγεθος του χώρου και να δεις τον ρόδακα από μέσα. Τα παρεκκλήσια, ο ασημένιος τάφος και η κρύπτη θέλουν εισιτήριο, ενώ ο πύργος χρεώνεται ξεχωριστά.

Για τα βιτρό η ώρα μετράει. Το παράθυρο του Μούχα κοιτάζει βόρεια, παίρνει έμμεσο φως και διαβάζεται καλύτερα το πρωί. Ο ρόδακας ανάβει το απόγευμα, όταν ο ήλιος πέφτει από τα δυτικά.

Η ουρά στην είσοδο είναι το μεγαλύτερο κόστος της επίσκεψης. Αρχίζει να μαζεύεται γύρω στις δέκα το πρωί, οπότε όποιος ανεβαίνει στο κάστρο με το άνοιγμα περνά σχεδόν αμέσως. Πώς δένει ο καθεδρικός με τα υπόλοιπα της περιοχής θα το βρεις στο άρθρο για την Πλατεία της Παλιάς Πόλης.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσα χρόνια χρειάστηκαν για να χτιστεί ο Καθεδρικός του Αγίου Βίτου;

Πεντακόσια ογδόντα πέντε. Η θεμελίωση έγινε το 1344 και η ολοκλήρωση το 1929, με αιώνες ακινησίας ανάμεσα. Το ανατολικό μισό είναι γνήσιο γοτθικό, το δυτικό νεογοτθικό του εικοστού αιώνα.

Χρειάζεται εισιτήριο για να μπω;

Για το πίσω τμήμα όχι. Για τα παρεκκλήσια, τον ασημένιο τάφο και την κρύπτη ναι, μέσα από το ενιαίο εισιτήριο του κάστρου. Ο Μεγάλος Νότιος Πύργος έχει δικό του εισιτήριο.

Τι είναι το «ροζ παράθυρο» του Αγίου Βίτου;

Λάθος μετάφραση. Ο σωστός όρος είναι ρόδακας, το κυκλικό βιτρό πάνω από την κύρια είσοδο, σχεδιασμένο από τον Φράντισεκ Κυσέλα με σκηνές από τη Δημιουργία.

Μπορώ να ανέβω στον πύργο;

Ναι, με 287 σκαλιά και χωρίς ασανσέρ. Η σκάλα είναι στενή και στριφογυριστή, οπότε με μικρά παιδιά ή με προβλήματα στα γόνατα η ανάβαση θέλει σκέψη.

Πού φυλάσσονται τα στέμματα της Βοημίας;

Σε θάλαμο πίσω από το παρεκκλήσι του Αγίου Βάτσλαβ, πίσω από πόρτα με επτά κλειδαριές. Εκτίθενται ελάχιστες φορές ανά γενιά.

Ο καθεδρικός μπαίνει σε κάθε επίσκεψη στο κάστρο, συνήθως ως πρώτη στάση. Για όσους προτιμούν να έχουν κλεισμένα από πριν τη μεταφορά και τη διαμονή, υπάρχουν οι οργανωμένες εκδρομές για Πράγα.