Λίγο πριν χτυπήσει η ώρα, κάτω από τον πύργο του Παλιού Δημαρχείου μαζεύεται πλήθος. Όλοι κοιτούν ψηλά, περιμένοντας τους Αποστόλους να περάσουν από τα παραθυράκια του ρολογιού.

Ελάχιστοι κοιτούν κάτω. Στο πλακόστρωτο, λίγα μέτρα από τα πόδια τους, υπάρχουν είκοσι επτά λευκοί σταυροί. Σημαδεύουν το σημείο όπου, στις 21 Ιουνίου 1621, εκτελέστηκαν είκοσι επτά Τσέχοι ευγενείς, αστοί και λόγιοι μετά την ήττα στο Λευκό Όρος. Η Βοημία έχασε τότε την αυτονομία της για τρεις σχεδόν αιώνες.

Η Πλατεία της Παλιάς Πόλης (Staroměstské náměstí) λειτουργεί έτσι σε όλη της την έκταση. Ό,τι τραβάει αμέσως το βλέμμα βρίσκεται ψηλά, ενώ οι πιο βαριές ιστορίες της είναι στο έδαφος ή πίσω από μια πρόσοψη.

Πώς προέκυψε μια πλατεία χωρίς σχήμα

Η πλατεία δεν σχεδιάστηκε ποτέ. Προέκυψε ως αγορά, σε σημείο όπου συναντιόνταν οι εμπορικοί δρόμοι που έρχονταν από τη Γερμανία, την Πολωνία και τον Δούναβη. Οι έμποροι έστηναν πάγκους, γύρω τους χτίστηκαν σπίτια, το σχήμα βγήκε από τη χρήση.

Αυτό εξηγεί γιατί καμία πλευρά δεν είναι παράλληλη με την απέναντί της. Εξηγεί επίσης το μείγμα των ρυθμών που βλέπει ο επισκέπτης σήμερα: γοτθικά υπόγεια κάτω από αναγεννησιακές προσόψεις, μπαρόκ εκκλησία δίπλα σε ροκοκό παλάτι. Το ένα στρώμα κάθισε πάνω στο άλλο χωρίς γενικό σχέδιο.

Από το 1979 η πλατεία είναι πεζόδρομος. Αυτοκίνητα δεν περνούν και τραμ δεν φτάνουν ως εκεί. Η μόνη τροχοφόρος κίνηση είναι οι άμαξες με τα άλογα που περιμένουν πελάτες στη βόρεια πλευρά.

Το Παλιό Δημαρχείο και το κτίριο που λείπει

Το Παλιό Δημαρχείο (Staroměstská radnice) ξεκίνησε το 1338, όταν ο Ιωάννης του Λουξεμβούργου παραχώρησε στην Παλιά Πόλη το δικαίωμα να έχει δικό της δημαρχείο. Ενιαίο κτίριο δεν υπήρξε ποτέ. Η πόλη αγόραζε σταδιακά τα διπλανά σπίτια και τα ένωνε, οπότε αυτό που βλέπεις σήμερα είναι πέντε διαφορετικά κτίσματα κολλημένα μεταξύ τους.

Στη νότια πλευρά του πύργου βρίσκεται το Αστρονομικό Ρολόι, σε λειτουργία από το 1410. Η ωριαία παράσταση με τους Αποστόλους κρατάει λιγότερο από ένα λεπτό, οπότε βοηθάει να ξέρεις από πριν τι ακριβώς θα δεις.

Ο πύργος έχει ασανσέρ. Από ψηλά η πλατεία φαίνεται ολόκληρη, με τους δύο πύργους του Τυν να δεσπόζουν και τα κεραμίδια της Παλιάς Πόλης να απλώνονται γύρω. Είναι η μόνη οπτική γωνία από την οποία καταλαβαίνεις πόσο ακανόνιστο είναι το σχήμα της.

Ανατολικά του δημαρχείου υπάρχει σήμερα ένα κενό με γρασίδι. Εκεί στεκόταν η νεογοτθική ανατολική πτέρυγα, την οποία έκαψαν τα γερμανικά στρατεύματα στις 8 Μαΐου 1945, στις τελευταίες ώρες της Εξέγερσης της Πράγας. Το κτίριο δεν ξαναχτίστηκε. Το κενό αφέθηκε επίτηδες ως υπενθύμιση.

Οι 27 σταυροί και ο μεσημβρινός

Οι σταυροί βρίσκονται μπροστά από το δημαρχείο, χαραγμένοι στο ίδιο το πλακόστρωτο. Οι εκτελέσεις εκείνης της ημέρας κράτησαν από το πρωί ως το απόγευμα. Τα κεφάλια δώδεκα από τους καταδικασμένους κρεμάστηκαν σε καλάθια στον Πύργο της Γέφυρας της Παλιάς Πόλης, όπου έμειναν δέκα ολόκληρα χρόνια, μέχρι να μπουν οι Σάξονες στην πόλη.

Λίγα μέτρα πιο πέρα, μια μπρούτζινη λωρίδα διασχίζει το πλακόστρωτο. Είναι ο μεσημβρινός της Πράγας. Πριν καθιερωθούν οι ζώνες ώρας, η πόλη ρύθμιζε τα ρολόγια της από τη σκιά της στήλης της Παναγίας: όταν η σκιά έπεφτε ακριβώς πάνω στη λωρίδα, ήταν μεσημέρι.

Η στήλη είχε στηθεί το 1650, μετά το τέλος του Τριακονταετούς Πολέμου. Το πλήθος την γκρέμισε το 1918, θεωρώντας την σύμβολο των Αψβούργων. Αντίγραφό της ξαναστήθηκε στην ίδια θέση πριν από λίγα χρόνια, ύστερα από δεκαετίες διαφωνιών.

Ο Τυν, ο Άγιος Νικόλαος και μια είσοδος που δεν φαίνεται

Η Εκκλησία της Παναγίας του Τυν (Kostel Matky Boží před Týnem) είναι το κτίριο που αναγνωρίζουν όλοι από τις φωτογραφίες. Οι δύο πύργοι της φτάνουν τα ογδόντα μέτρα χωρίς να είναι ίδιοι: ο βόρειος είναι αισθητά πιο χοντρός από τον νότιο. Η ερμηνεία που κυκλοφορεί τους θέλει να παριστάνουν τον Αδάμ και την Εύα.

Η είσοδος μπερδεύει σχεδόν τους πάντες. Η πρόσοψη του ναού κρύβεται πίσω από μια σειρά σπιτιών, το λεγόμενο Σχολείο του Τυν, οπότε ο επισκέπτης μπαίνει μέσα από μια στοά στο ισόγειο αυτών των σπιτιών. Όποιος ψάχνει πόρτα κάτω από τους πύργους θα γυρίζει άσκοπα.

Στο εσωτερικό βρίσκεται ο τάφος του Τύχο Μπράχε, του Δανού αστρονόμου που πέρασε τα τελευταία του χρόνια στην αυλή του Ροδόλφου Β΄. Τις μετρήσεις του χρησιμοποίησε αργότερα ο Κέπλερ για να διατυπώσει τους νόμους της κίνησης των πλανητών.

Στη βορειοδυτική γωνία στέκει η μπαρόκ εκκλησία του Αγίου Νικολάου, έργο του Κίλιαν Ιγνάτς Ντίντσενχοφερ. Πολλοί τη συγχέουν με τη συνώνυμη εκκλησία της Μικρής Πλευράς (Malá Strana), που είναι εντελώς άλλο κτίριο σε άλλη συνοικία.

Τα παλάτια της βόρειας πλευράς

Το Παλάτι Κίνσκι, με τη ροζ και λευκή ροκοκό πρόσοψη, κρύβει δύο ιστορίες που δεν φαίνονται από έξω. Στο ισόγειό του λειτουργούσε το κατάστημα ψιλικών του Χέρμαν Κάφκα, πατέρα του συγγραφέα, ενώ στο ίδιο κτίριο στεγαζόταν το γερμανικό γυμνάσιο όπου φοίτησε ο γιος του.

Από το μπαλκόνι του ίδιου παλατιού, τον Φεβρουάριο του 1948, ο Κλέμεντ Γκότβαλντ ανακοίνωσε στο συγκεντρωμένο πλήθος την ανάληψη της εξουσίας από το κομμουνιστικό κόμμα. Η φωτογραφία εκείνης της στιγμής έγινε διάσημη για διαφορετικό λόγο: ο υπουργός που στεκόταν δίπλα του εκτελέστηκε λίγα χρόνια αργότερα και σβήστηκε από το αρνητικό.

Δίπλα του, το Σπίτι στην Πέτρινη Καμπάνα κρύβει γοτθική πρόσοψη του δέκατου τέταρτου αιώνα. Είχε σκεπαστεί από μεταγενέστερα στρώματα και αποκαλύφθηκε σε αναστήλωση της δεκαετίας του 1980.

Πρακτικά

Η πλατεία δεν κλείνει, οπότε η ώρα της επίσκεψης είναι καθαρά δική σου απόφαση. Πριν τις εννιά το πρωί είναι σχεδόν άδεια, με τα πρώτα οργανωμένα γκρουπ να φτάνουν λίγο αργότερα. Το ίδιο ισχύει αργά το βράδυ, όταν ο φωτισμός αναδεικνύει τις προσόψεις.

Για το ρολόι, οι πιο φορτωμένες ώρες είναι γύρω στις δώδεκα το μεσημέρι και στις έξι το απόγευμα. Όποιος θέλει να δει τους Αποστόλους χωρίς να τον σπρώχνουν διαλέγει πρωινή ώρα και στέκεται δεξιά από τον πύργο αντί για απέναντι.

Οι καφετέριες με τα τραπεζάκια πάνω στην πλατεία χρεώνουν αναλόγως της θέας. Δύο δρόμους πιο πέρα, προς τον Ούνγκελτ ή προς την οδό Ντλούχα, οι τιμές πέφτουν αισθητά για το ίδιο ακριβώς πράγμα.

Από την πλατεία ως το Κάστρο της Πράγας ο περίπατος μέσω της Γέφυρας του Καρόλου θέλει γύρω στη μισή ώρα με άνετο βήμα. Τον Δεκέμβριο η πλατεία γεμίζει με τα ξύλινα σπιτάκια της αγοράς και το δέντρο στο κέντρο, όπως περιγράφεται στο άρθρο για την Πράγα τα Χριστούγεννα.

Συχνές ερωτήσεις

Πώς λέγεται η κεντρική πλατεία της Πράγας;

Πλατεία της Παλιάς Πόλης, στα τσέχικα Staroměstské náměstí. Στα ελληνικά τη συναντάς και ως Πλατεία Παλιάς Πόλης ή σκέτα κεντρική πλατεία, πρόκειται όμως για τον ίδιο χώρο, μπροστά από το Παλιό Δημαρχείο.

Τι είναι οι 27 σταυροί στο πλακόστρωτο;

Μνημείο για τους είκοσι επτά Τσέχους που εκτελέστηκαν εκεί στις 21 Ιουνίου 1621, μετά την ήττα των Προτεσταντών στο Λευκό Όρος. Βρίσκονται μπροστά από το δημαρχείο, χαραγμένοι στο έδαφος, οπότε οι περισσότεροι περνούν από πάνω τους χωρίς να τους προσέξουν.

Αξίζει να ανέβω στον πύργο του δημαρχείου;

Αξίζει, κυρίως για τη θέα προς τους πύργους του Τυν και τα κεραμίδια της Παλιάς Πόλης. Υπάρχει ασανσέρ, οπότε η ανάβαση γίνεται χωρίς σκάλες. Ουρές σχηματίζονται τις μεσημεριανές ώρες.

Ποια ώρα έχει τον λιγότερο κόσμο;

Νωρίς το πρωί, πριν φτάσουν τα οργανωμένα γκρουπ. Επίσης αργά το βράδυ. Η πλατεία πυκνώνει πάντα λίγο πριν χτυπήσει η ώρα, όταν μαζεύονται όλοι κάτω από το ρολόι.

Η πλατεία είναι το σημείο από το οποίο ξεκινούν σχεδόν όλες οι διαδρομές μέσα στην Πράγα. Για όσους θέλουν έτοιμο πρόγραμμα με τη μεταφορά και τη διαμονή κλεισμένες, υπάρχουν οι οργανωμένες εκδρομές για Πράγα.